Sürü Yönetiminde Somatik Hücre Sayısı (SHS) Sürü yönetiminde Somatik Hücre Sayısı (SHS), hem hayvan sağlığının hem de sütün kalitesinin en kritik göstergelerinden biridir. SHS, temel olarak sütte bulunan lökositler (akyuvarlar) ile çok az miktardaki meme içi epitel hücrelerinin toplam sayısını ifade eder. Somatik Hücre Sayısı Nedir? Somatik hücreler, ineğin bağışıklık sisteminin doğal bir parçasıdır. Meme dokusunda bir yaralanma veya bakteriyel enfeksiyon (mastitis) başladığında, vücut savunma amacıyla bu bölgeye akyuvar gönderir. Bu nedenle sütteki SHS’nin artması, ineğin o anda bir enfeksiyonla mücadele ettiğinin doğrudan bir göstergesidir. Somatik Hücre Sayısının Önemi Meme Sağlığı Göstergesi: Klinik belirti göstermeyen ancak süt verimini gizlice düşüren subklinik mastitis vakalarının tespitinde en güvenilir göstergedir. Süt Verim Kaybı: SHS arttıkça süt üreten dokular zarar görür ve süt miktarı azalır. Örneğin, SHS’nin 500.000 hücre/ml seviyesine çıkması durumunda günlük süt kaybı %5–6’ya ulaşabilir. Süt Kalitesi ve İşleme Değeri: Yüksek SHS’li sütlerde protein ve yağ dengesi bozulur, peynir randımanı düşer ve ürünlerin raf ömrü kısalır. Ekonomik Kayıp: Birçok süt toplama merkezi veya fabrika, düşük SHS’li sütlere prim verirken, yüksek SHS’li sütlere ceza uygular veya bu sütleri kabul etmez. Sınır Değerler ve Değerlendirme (hücre/ml) SHS Seviyesi Durum Değerlendirmesi 100.000’den az İdeal: Sürü yönetimi mükemmel, meme sağlığı çok iyidir. 100.000 – 200.000 Normal: Hayvan sağlıklı kabul edilir, enfeksiyon riski düşüktür. 200.000 – 300.000 Dikkat: Enfeksiyon başlangıcı veya hafif seyirli subklinik mastitis şüphesi. 300.000 – 400.000 Enfekte: Meme loblarından en az biri büyük ihtimalle enfektedir. 400.000 ve üzeri Riskli / Anormal: Süt kalitesi düşmüştür, ciddi verim kaybı ve sürüde bulaşma riski vardır. Yasal Sınırlar Avrupa Birliği ve Türkiye (Çiğ Süt Standartları): Süt toplama tankında (bulk tank) kabul edilen üst sınır 400.000 hücre/ml’dir. Bu sınırın üzerindeki sütler, insan tüketimine uygun olmayan veya düşük kaliteli sınıfa girebilir. ABD: Bazı bölgelerde yasal sınır 750.000 hücre/ml olsa da, endüstriyel standartlar 400.000 hücre/ml’nin altına çekilmeye çalışılmaktadır. Alt Sınır Var mı? Genel olarak SHS ne kadar düşükse o kadar iyidir. Ancak SHS’nin 50.000 hücre/ml’nin altına düşmesi durumunda, bazı uzmanlar meme içi enfeksiyonlara karşı bağışıklık tepkisinin zayıflayabileceğini belirtmektedir. Bu nedenle modern işletmelerde ideal hedef, 150.000–200.000 hücre/ml bandının altında kalmaktır.